Για τις δυο επιγραφές μου

Κάποτε συναντούμε φράσεις, σε ποιήματα, τοίχους, θρανία, στον καθημερινό λόγο, που μας μιλούν έντονα’ σαν να ανακαλύπτουμε σ’ αυτές μια αλήθεια που νιώθουμε ότι υπήρχε μέσα μας, χωρίς να έχει βρει μια συγκεκριμένη, έως και αποφθεγματική έκφραση. Συνήθως τις ξεχνάμε. Αξίζει ωστόσο πιστεύω να κάνουμε μια προσπάθεια να συγρατούμε κάποιες απο αυτές. Μπορούν να λειτουργήσουν σαν φακοί, για να ρίξουν λίγο φως στο δρόμο μπροστά μας ή μέσα μας.

Υπάρχει συχνά η παγίδα να σταθούμε σε κοινότοπα τσιτάτα, που κρύβουν λίγη ουσία πίσω από την ευρηματική διατύπωση. Δεν νομίζω πως συμβαίνει αυτό με δύο φράσεις αγαπημένων ποιητών, για τις οποιές θέλω να γράψω. Και δεν είναι τυχαίο ότι το κάνω τώρα, στο πρώτο ποστ μετά το κάπως εισαγωγικό που προηγήθηκε. Τις έχω, ή προσπαθώ να τις έχω ως επιγραφές στη ζωή μου, και άρα μπορούν να γίνουν και επιγραφές σ’ αυτό το ιστολόγιο. Πιστεύω πως δείχνουν πολλά για μένα.

Ο νόμος που είμαι δεν θα με υποτάξει

Οδυσσέας Ελύτης, “Μαρία Νεφέλη”

Ολόκληρη φιλοσοφική πραγματεία μπορεί να γράψει κάποιος ικανότερος από μένα για τη φράση αυτή. Θα περιοριστώ σε ό,τι αποτελεί για μένα: ένα καμπανάκι που μου θυμίζει συχνά την αναγκαιότητα της αυτο-αμφισβήτησης.

Η ζωή μας διευκολύνεται με τις βεβαιότητες. Όλοι μας χρησιμοποιούμε τετοιες απόλυτες και αναμφισβητητες παραδοχές, πολιτικές, θρησκευτικές, φιλοσοφικές, για τα σοβαρότερα και τα πιο καθημερινά θέματα. Για μένα, καλλιεργημένοι άνθρωποι είναι όσοι δεν ξεχνούν να αμφιβάλλουν για τις βεβαιότητες αυτές’ όσοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στις ερωτήσεις και όχι σε καθησυχαστικές στη σιγουριά τους απαντήσεις’ όσοι αρνουνται τα απόλυτα συμπεράσματα, τα θέσφατα, τις γενικές κρίσεις. Και η πιο δύσκολη αμφισβήτηση είναι αυτή που στρέφεται εναντίον του εαυτού μας.

Η ρήση αυτή δείχνει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη να αποφεύγουμε να απολυτοποιούμε τον εαυτό μας. Πως πρέπει να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά, να μην προσπεράσουμε ό,τι μπορεί να μας φανερώσει μια νέα οπτική γωνία να βλέπουμε τα πράγματα. Πως οφείλουμε να είμαστε έτοιμοι να αναθεωρήσουμε, να αλλάξουμε, να ζητήσουμε συγνώμη, να σκοτώσουμε κάτι παλιό μέσα μας για να πάμε μπροστά. Πως δεν είμαστε το κέντρο του κόσμου, πως οι απόψεις, οι εμπειρίες, τα πρίσματα μέσα απ’ τα οποία βλέπουμε τον κόσμο δεν είναι παρά υποκειμενικά και οφείλουν να εξελίσσονται. Εντέλει, κάθε φορά που επιστρέφω σε αυτό το λαμπρό απόφθεγμα θυμάμαι το εξής: ότι η αναζήτηση κάθε ελευθερίας θα είναι λειψή αν δεν συνοδεύεται από αναρχική, επαναστατική κάποτε διάθεση απέναντι στον εαυτό μας.

Verdad es que la poesìa tambièn se escribe con el cuerpo

Luis Cernuda, “Παραλλαγές πάνω σε Μεξικάνικο Θέμα”

(Μτφ: Αλήθεια είναι ότι η ποίηση μπορεί να γραφτεί και με το κορμί)

Ο Θερνούδα ήταν σημαντικός εκπρόσωπος του ισπανικού μοντερνισμού και εμβληματικός ομοφυλόφιλος ποιητής του εικοστού αιώνα. Επ’ αυτού περισσότερα ίσως σε επόμενο ποστ.

Καθοριστική φράση για μένα, συνοψίζει την αγάπη μου για το σώμα, την ομορφιά του και το πόσο υψηλή είναι για μένα η σαρκική ηδονή. Επιπλέον, διατρανώνει την πίστη ότι η “σωματική” μας υπόσταση δεν είναι κατώτερη της “πνευματικής” – αν δεχτούμε και τη σύμβαση να χωρίζουμε τους εαυτούς μας σε δύο αποσπασματικές υποστάσεις. Η Τέχνη της Ποίησης, που δεν έπαψαν να εγκωμιάζουν οι αιώνες, στέκεται πλάι πλάι με την Τέχνη του Έρωτα, κι ας μου συγχωρηθούν τα μεγαλόσχημα κεφαλαία.

Η φράση αυτή, όπως την αντιλαμβάνομαι, με παραπέμπει και σε ένα εξίσου εμβληματικό για μένα κείμενο: τα “Επικίνδυνα” του Καβάφη. Και επ’ αυτού περισσότερα σύντομα.

(Το ισπανικό κείμενο από το Λ. Θερνούδα, «Παραλλαγές πάνω σε μεξικάνικο θέμα», παρ.-μτφ.-σχ. Α. Κουτσουραδής, Ίκαρος 1994)